Nowa ustawa o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej - co zmienia się w prawie ochrony zdrowia?

Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej, która ma zastąpić regulacje obowiązujące od 2011 roku. Projektowane przepisy wprowadzają istotne zmiany dla ponad 377 tysięcy zarejestrowanych pielęgniarek i położnych w Polsce. Ustawa ma wejść w życie 1 marca 2027 r.

Dlaczego potrzebna jest nowa ustawa?

Obowiązująca ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej została uchwalona 15 lat temu. Dynamiczne zmiany zachodzące w systemie ochrony zdrowia, rozwój kompetencji zawodowych, postęp medycyny oraz nowe wyzwania organizacyjne i demograficzne sprawiły, że dotychczasowe regulacje wymagają gruntownej aktualizacji. Projekt nowej ustawy ma na celu stworzenie nowoczesnych, jasnych i przejrzystych ram prawnych dla wykonywania zawodu pielęgniarki i zawodu położnej, a jednocześnie uporządkowanie rozproszonych dotąd przepisów i dostosowanie ich do aktualnych realiów funkcjonowania systemu ochrony zdrowia.

Rozszerzone uprawnienia zawodowe

Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian jest znaczące poszerzenie katalogu samodzielnych kompetencji zawodowych pielęgniarek. Projekt przewiduje m.in. możliwość kierowania pacjentów na określone badania diagnostyczne, samodzielne ordynowanie leków i wyrobów medycznych oraz udzielanie porad pielęgniarskich. Ważną nowością jest uprawnienie do stwierdzania zgonu w opiece paliatywnej i długoterminowej - dotychczas prawo to przysługiwało wyłącznie pielęgniarce systemu podczas akcji medycznej. Co więcej, pielęgniarki uzyskają możliwość orzekania o czasowej niezdolności do pracy do 5 dni, co dotychczas pozostawało wyłącznie w gestii lekarzy.

Projekt uznaje ponadto za formę wykonywania zawodu pracę w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności zawodowej czy ośrodkach rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami. Dotychczas zatrudnienie w tych placówkach nie było wliczane do stażu pracy w zawodzie, co powodowało konieczność odbywania dodatkowego przeszkolenia po 5 latach przerwy. Po wejściu w życie nowych przepisów ciągłość wykonywania zawodu zostanie zachowana.

Trzy poziomy kompetencji zawodowych

Kluczową zmianą w prawie ochrony zdrowia jest wprowadzenie ustrukturyzowanych poziomów kompetencji zawodowych pielęgniarek i położnych. Projekt wyróżnia trzy poziomy: pielęgniarkę lub położną ogólną, kwalifikowaną oraz kliniczną. Poziom ogólny obejmuje osoby po ukończeniu liceum medycznego lub studiów I stopnia. Poziom kwalifikowany dotyczy magistrów pielęgniarstwa lub osób, które ukończyły kurs kwalifikacyjny bądź uzyskały tytuł specjalisty. Najwyższy poziom - kliniczny - przysługuje magistrom pielęgniarstwa posiadającym jednocześnie tytuł specjalisty.

Szczegółowy wykaz czynności zawodowych na poszczególnych poziomach zostanie określony w rozporządzeniu wykonawczym. Rozwiązanie to ma ułatwić pracodawcom - w tym szpitalom i innym podmiotom leczniczym - precyzyjne ustalanie zakresów obowiązków na poszczególnych stanowiskach pracy.

Pielęgniarka i położna zaawansowanej praktyki (APN)

Projekt wprowadza do polskiego systemu prawnego instytucję pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki (Advanced Practice Nurse - APN). Będzie to samodzielna profesjonalistka o rozszerzonym zakresie uprawnień i odpowiedzialności zawodowej. Status APN będzie mogła uzyskać osoba, która łącznie spełnia trzy warunki: posiada tytuł magistra pielęgniarstwa lub położnictwa, uzyskała tytuł specjalisty oraz może wykazać się co najmniej 10-letnim doświadczeniem zawodowym, w tym co najmniej 5-letnim udzielaniem świadczeń zdrowotnych w danej dziedzinie. Szacuje się, że status APN obejmie około 2% ogółu pielęgniarek i położnych zatrudnionych w systemie ochrony zdrowia.

Nowy model kształcenia położnych

Projekt przewiduje istotną zmianę ścieżki kształcenia zawodowego położnych. Zgodnie z nowymi przepisami położna będzie mogła uzyskać kwalifikacje zawodowe po ukończeniu studiów I stopnia na kierunku pielęgniarstwo, a następnie kształcenia trwającego co najmniej 18 miesięcy (minimum 3000 godzin), obejmującego tę część programu kształcenia położnych, która nie została zrealizowana w ramach studiów pielęgniarskich. Rozwiązanie to spowoduje, że wszystkie położne będą miały podwójne kwalifikacje zawodowe i będą mogły pracować - w zależności od potrzeb - zarówno jako pielęgniarki, jak i jako położne. Jest to bezpośrednia odpowiedź na trudną sytuację wynikającą ze zmian demograficznych i zamykania oddziałów położniczo-ginekologicznych.

Jednocześnie projekt wprowadza istotne ograniczenia dotyczące formy prowadzenia studiów. Studia I stopnia na kierunkach pielęgniarstwo i położnictwo będą mogły być prowadzone wyłącznie w formie stacjonarnej, co jest odpowiedzią na sygnały o prowadzeniu kształcenia niemal w całości w trybie online przez część uczelni. Studia II stopnia będą mogły prowadzić wyłącznie uczelnie kształcące już na poziomie I stopnia, a liczba studentów na studiach magisterskich nie będzie mogła przekraczać liczby studentów na studiach licencjackich.

Ustawiczny rozwój zawodowy i punkty edukacyjne

Projekt wprowadza obowiązek zdobywania punktów edukacyjnych przez pielęgniarki i położne, analogicznie do rozwiązań obowiązujących już lekarzy, farmaceutów i ratowników medycznych. Rozliczenie będzie następowało w 5-letnim okresie rozliczeniowym, a brak dopełnienia tego obowiązku będzie stanowił podstawę do zawieszenia prawa wykonywania zawodu. Pielęgniarka lub położna będzie dokumentowała przebieg ustawicznego rozwoju zawodowego za pośrednictwem systemu informatycznego prowadzonego przez okręgowe izby pielęgniarek i położnych. Jednocześnie specjalizacje będą mogły prowadzić wyłącznie jednostki szkolące posiadające akredytację dyrektora CMKP, udzielaną na okres 5 lat.

Państwowy Egzamin Weryfikacyjny dla osób spoza UE

Projekt wprowadza Państwowy Egzamin Weryfikacyjny (PEW) dla pielęgniarek i położnych, które uzyskały dyplom w państwie spoza Unii Europejskiej. Dotychczas jedyną ścieżką uznania takich kwalifikacji była trudna i długotrwała nostryfikacja dyplomu. Nowe rozwiązanie - wzorowane na procedurach stosowanych wobec lekarzy i farmaceutów - umożliwi uzyskanie prawa wykonywania zawodu po zdaniu testu pisemnego organizowanego dwa razy do roku przez Centrum Egzaminów Medycznych. Zmiana ta ma bezpośrednie znaczenie dla rynku pracy w ochronie zdrowia, gdyż pozwoli efektywniej uzupełniać niedobory kadrowe w szpitalnictwie i innych podmiotach leczniczych.

Co ustawa oznacza dla szpitalnictwa i podmiotów leczniczych?

Z perspektywy podmiotów leczniczych projektowane regulacje nakładają obowiązek dostosowania zakresów czynności zawodowych do nowych poziomów kompetencyjnych. Istotną gwarancją dla pielęgniarek i położnych jest zakaz podejmowania przez pracodawcę działań dyskryminujących ze względu na formę wykonywania zawodu (art. 27 projektowanej ustawy). Odmowa zmiany formy zatrudnienia przez pielęgniarkę lub położną nie będzie mogła stanowić podstawy do wypowiedzenia umowy o pracę ani jej rozwiązania bez wypowiedzenia.

Omawiany projekt jest aktualnie na etapie konsultacji publicznych.

Autor: apl. radcowski Dawid Kępa

Źródła:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12410308