Czy podmioty lecznicze mają obowiązek zatrudniania tłumaczy języka migowego czy tłumaczy języków obcych

Aktualnie obowiązujące przepisy, w tym ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, nie nakładają obowiązku zatrudniania w podmiotach leczniczych tłumaczów języka migowego, tak samo nie występuje wyrażony wprost obowiązek posiadania tłumaczy języków obcych, jak również posiadania tłumaczy w tzw. gotowości do świadczenia takich usług.

1. Język migowy

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się, podmiot zobowiązany, czyli również i podmiot leczniczy, zapewnia możliwość korzystania przez osoby uprawnione z pomocy wybranego tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika.

Jak stanowi jednak art. 11 ust. 1 ww. ustawy jedynie organ administracji publicznej zobowiązany jest we własnym zakresie zapewnić osobie uprawnionej dostęp do świadczenia usług tłumacza polskiego języka migowego (PJM), systemu językowo-migowego (SJM) i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN).

Powyższe prowadzi do wniosku, że w podmiotach leczniczych (o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej), to na głuchoniemym pacjencie spoczywa obowiązek organizacji tłumacza. Podmioty zobowiązane (poza organami administracji publicznej) mają zatem jedynie obowiązek umożliwić pacjentowi skorzystanie z pomocy tłumacza. Oczywiście podmiot leczniczy przez zatrudniony przez niego personel może podjąć próby porozumienia się z pacjentem głuchoniemy na piśmie. Dopiero wtedy, gdy próby takie zawodzą lub okażą się niewystarczające dla prawidłowego udzielania świadczeń zdrowotnych, podmiot leczniczy powinien wskazać pacjentowi na konieczności asysty osoby uprawnionej. Jak również podmiot leczniczy może we własnym zakresie (ale nie musi) zorganizować tłumacza.

Występuje możliwość połączenia online przez https://tlumacz.migam.org/rpp_govpl (najlepiej zgłosić potrzebę 3 dni przed planowaną wizytą przez formularz).

Do tłumaczy języka migowego nie stosuje się ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego.

2. Język obcy

Brak bezpośredniego obowiązku zatrudnienia tłumaczy i posiadania tłumaczy w gotowości, należy zestawić z podstawowymi prawami pacjenta, tak np. należy przywołać art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Ponadto art. 18 ww. ustawy w przypadku zabiegu operacyjnego albo zastosowania metody leczenia lub diagnostyki stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta, zgodę, o której mowa w art. 17 ust. 1, wyraża się w formie pisemnej. Do wyrażania zgody oraz sprzeciwu stosuje się art. 17 ust. 2 i 3.

Podmiot leczniczy przez zatrudniony przez niego personel może podjąć próby porozumienia się z pacjentem w języku obcym lub zorganizować tłumacza (tutaj uwaga: występują wskazania co do możliwości obciążenia pacjenta kosztami takiego tłumacza z uwagi na niestandardowość usługi, tym bardziej w podmiotach prywatnych, ale przy uprzednim pouczeniu o kosztach i uzyskaniu zgody).

W przypadku pacjenta posługującego się językiem obcym i konieczności wyrażenia zgody przy podwyższonym ryzyku, należałoby odebrać zgodę na piśmie na formularzu w dwóch językach.

Zatem mając na względzie podstawowe prawa pacjenta, w przypadku udzielania świadczeń medycznych osobie posiadającej trudności w komunikowaniu, należy podjąć działania, które będą odpowiadać ich poszanowaniu, dobru pacjenta i zarazem będą dążyć do zminimalizowania bariery językowej.

Występuje możliwość podjęcia próby kontaktu z Krajowym Punktem Kontaktowym działającym w ramach transgranicznej opieki zdrowotnej na podstawie art. 97a ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Mając na uwadze najnowsze standardy akredytacyjne w przypadku podmiotów leczniczych, które biorą udział w procesie akredytacji tj. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 6 września 2024 r. w sprawie standardów akredytacyjnych dla działalności leczniczej w rodzaju całodobowe i stacjonarne świadczenia zdrowotne szpitalne – standard PP10 Szpital zapewnia możliwość porozumiewania się z pacjentami z trudnościami komunikacyjnymi.

Zgodnie z tym standardem - Szpital powinien określić zasady porozumiewania się z pacjentami doświadczającymi problemów w porozumiewaniu się (np. obcojęzycznymi, niesłyszącymi lub niedosłyszącymi, niemymi oraz pacjentami ze szczególnymi potrzebami, np. afazją) przez 24 godziny na dobę. W każdym przypadku powinna istnieć możliwość porozumienia się z pacjentem w języku angielskim. W szpitalach zlokalizowanych na terenach przygranicznych, oczekiwana jest znajomość języka kraju sąsiadującego. Należy wskazać osoby znające języki obce i odpowiedzialne za tę komunikację. Informacja i dane kontaktowe z nazwiskami i numerami telefonów kontaktowych są dostępne w izbie przyjęć lub w szpitalnym oddziale ratunkowym. W trudnych przypadkach należy skorzystać z usług tłumacza. Szpital może rozważyć korzystanie z profesjonalnych elektronicznych translatorów, zawierających specjalistyczne słownictwo medyczne.

Standard PP10 nie jest to obligatoryjny, ale podlega ocenie i nie może zostać wyłączony.

W takim przypadku, jeśli szpital chciałby otrzymać odpowiednią liczbę punktów, która klasyfikowałaby go do otrzymania większej liczby punktów w procesie akredytacji, powinien spełnić ten standard, ale wciąż nie występuje zobowiązanie do posiadania zawartych umów z tłumaczami.

Reasumując, z konieczności zapewnienia możliwości porozumiewania się z pacjentami wynika praktyczna powinność podjęcia działań organizacyjnych, np. posiadania wykazu tłumaczy przysięgłych języków obcych, zawarcia umów z biurami tłumaczeń, prowadzenia listy pracowników znających języki obce, posiadania dostępu do elektronicznych translatorów medycznych, przygotowania formularzy zgody w językach obcych dla zabiegów podwyższonego ryzyka

Działania te odpowiadają poszanowaniu praw pacjenta i dążą do zminimalizowania barier komunikacyjnych, nawet w braku bezpośredniego obowiązku prawnego posiadania tłumaczy na stałe.

23.12.2025r.